Ο Bruce Springsteen, ο πατριωτισμός και οι αγώνες

Ο Bruce Springsteen υπερασπίζεται ακόμα σθεναρά το ρητό “όλα είναι πολιτική”. Η πραγματικότητα δεν του αφήνει περιθώρια για διαφορετική ερμηνεία, ιδίως σήμερα που η οικονομική κρίση μαστίζει την πατρίδα του και όλο τον κόσμο. Απολύτως δικαιολογημένα ο 62χρονος συγκαταλέγεται ανάμεσα στους σημαντικότερους Αμερικάνους του σήμερα. Και ο ίδιος φροντίζει να μην γίνεται μνημείο

Το αμερικάνικο όνειρο
“Η ζωή θα έπρεπε να είναι καλύτερη και πλουσιότερη και πιο γεμάτη για οποιονδήποτε, με ευκαιρίες για τον καθένα σύμφωνα με τις δυνατότητες ή τα επιτεύγματά του”
James Truslow Adams
Ο ορισμός για το περίφημο αμερικάνικο όνειρο μοιάζει σε μια πρώτη ανάγνωση ιδανικός για μια δίκαιη οικονομία και κοινωνία. Δυο λέξεις όμως δίνουν την δυνατότητα να διαστραφεί όλο το νόημα. “Δυνατότητες” και “επιτεύγματα”. Αν είσαι πολύ ικανός και πολύ επιτυχημένος, τότε η ζωή στη “χώρα της ελευθερίας” θα είναι ειδυλλιακή. Σε αντίθετη περίπτωση, αν οι συνθήκες συνθλίβουν τα όνειρα και τις δυνατότητές σου, τότε σε περιμένει μια ζωή στο περιθώριο του αμερικάνικου ονείρου.
Σε όλα του τα τραγούδια ο Bruce Springsteen λαμβάνει τη θέση του αφηγητή της ιστορίας ενός πολίτη που ήδη ζει ή τείνει να ζήσει στο περιθώριο. Από το 1973, όταν έστελνε τους χαιρετισμούς του από το πάρκο του Asbury, μέχρι τη σημερινή πατρίδα της νέας κρίσης, μιλούσε για ανθρώπους που καταστρέφονται στην παραγωγή, υπαλλήλους εμπορικών καταστημάτων που ελπίζουν σε κάτι καλύτερο, χαμίνια που φοβούνται να μιλήσουν στην πλούσια κοπέλα που ερωτεύονται. Είναι αυτοί που παλεύουν να ζήσουν στην Γη της Επαγγελίας. Και έχουν αποτύχει, αφού δεν είχαν τις κατάλληλες “ικανότητες”: Καλή δουλειά, πλούσια καταγωγή, δυνατές διασυνδέσεις.
Ο Springsteen ήταν πάντοτε η φωνή των καθημερινών αδύναμων ανθρώπων που παλεύουν για την προσωπική ευτυχία. Τα τραγούδια του είναι η περιγραφή της απόγνωσης σε ένα ρεαλιστικό μανιφέστο, ανθρώπων που παρακολουθούν τις ιστορικές αλλά και τις “ταπεινές” εξελίξεις και βλέπουν την αναντιστοιχία ανάμεσα στις υποσχέσεις και την πραγματικότητα. Και ως γνήσιο τέκνο της λαϊκής μουσικής έκφρασης της πατρίδας του αφηγείται απλές ιστορίες και τις συναθροίζει σε μια κοινή συνισταμένη: Την ευτυχία όλων.

Η πάλη

“Αν ο πατριωτισμός οριζόταν, όχι ως τυφλή υποταγή στην κυβέρνηση ούτε ως πειθήνια λατρεία σημαιών και ύμνων, αλλά ως η αγάπη για την χώρα και τους συμπολίτες όλου του κόσμου, ως πίστη στα ιδανικά της δικαιοσύνης και της δημοκρατίας, τότε ο πατριωτισμός θα απαιτούσε από εμάς να είμαστε ανυπάκουοι στην κυβέρνηση, όποτε αυτή καταπατούσε αυτά τα ιδανικά”
Howard Zinn
Η αμερικάνικη δεξιά προσπάθησε να εγκολπώσει τον Bruce Springsteen ως τον νέο “Αμερικάνο ήρωα”. Και απέτυχε κυρίως εξαιτίας της λαθεμένης θεώρησης του φαινομένου του. Ο Springsteen δεν είναι ήρωας, ούτε μιλάει στα τραγούδια του για ήρωες. Οι πρωταγωνιστές του δεν είναι ξεκομμένοι από την πραγματικότητα, δεν είναι μεσσίες ούτε ιδιώτες. Ζουν μέσα σε μια κοινωνία που μαστίζεται από την ανεργία, τους εξωτερικούς πολέμους και την κατάπτωση των συναισθημάτων. Και προσπαθούν να την αλλάξουν, αλλάζοντας πρώτα τους ίδιους τους εαυτούς τους.
Αυτοί είναι οι άνθρωποι που αποφασίζουν να αναλάβουν δράση για την υπεράσπιση των αδύναμων, για να πραγματοποιηθεί το “αμερικάνικο όνειρο” για όλους και όλες. Δεν τον ενδιαφέρει η ευημερία μερικών ή βελτίωση της ζωής αρκετών. Παρακινεί τον κόσμο να παλέψει για όλο τον κόσμο και για έναν άλλο κόσμο. Παλεύει για να σβηστούν οι “δυνατότητες” και τα “επιτεύγματα” από το αμερικάνικο όνειρο. Και τελικά να το ακυρώσει.

Η ανατρεπτική πραγματικότητα

“Η δουλειά μου ήταν πάντα να κρίνω την απόσταση ανάμεσα στην αμερικάνικη πραγματικότητα και το αμερικάνικο όνειρο”.
Bruce Springsteen
Δεν υπάρχει πιο ακριβής περιγραφή για τα τραγούδια του Springsteen. Και η πραγματικότητα επιβάλλει αφενός να κατανοήσουν οι Ευρωπαίοι – και ιδιαίτερα οι “αντιαμερικάνοι” Έλληνες – ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν πρέπει να είναι συνυφασμένες με την ευημερία και την πλαστική υπερβολή. Και αφετέρου να καταλάβουν όλοι ότι η απόσταση την οποία καταγράφει ο Springsteen είναι τεράστια και ολοένα μεγαλώνει. Από τον πόλεμο του Βιετνάμ και τα συναισθήματα που ασφυκτιούν στη μέγγενη των κοινωνικών στάτους μέχρι την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους και την οικονομική κρίση του 99%.
Γι αυτό ακριβώς το έργο του Bruce Springsteen είναι τρομερά σημαντικό ακόμα και σήμερα. Γιατί συνδέει τις θεαματικές εικόνες με τις ρεαλιστικές ανησυχίες. Όπως καταστρέφεται το γήπεδο των Giants στο φτωχό γενέθλιο New Jersey, έτσι ξημερώνει μια καινούρια μέρα, που στα χαλάσματά της θα χτιστεί είτε μια καταστροφική συνέχεια είτε μια ελεύθερη και ευημερούσα ζωή.
Και γιατί τα τραγούδια του είναι στην πραγματικότητα μια πλούσια συλλογή αφηγήσεων και εμπειριών από το Αμερικάνικο χώμα. Και αν οι βαθυστόχαστες αναλύσεις και οι ενδελεχείς έρευνες για την κατανόηση μιας κοινωνικής πραγματικότητας δεν μπορούν να χωρέσουν τα συναισθηματικά και βιωματικά συστατικά, τα τραγούδια μπορούν. Έτσι απλά και λαϊκά.

Τρία τραγούδια και οι ιστορίες τους

“Adam Raised A Cain”
Darkness On The Edge Of Town (1978)

Το νεαρό αγόρι πνίγεται από την αγάπη των γονιών του, που μοιάζει με αλυσίδες. Παρόλα αυτά παραμένει στο σπίτι, με τους φίλους του να του προσάπτουν την άνετη μικροαστική ζωή που του προσφέρεται. Και σκέφτεται ότι πληρώνει τις αμαρτίες και τις αποτυχίες των γονιών του αισθανόμενος ότι η φυγή μοιάζει με το βιβλικό παράδειγμα του γιου του Αδάμ, του Κάιν που σκότωσε τον αδελφό του. Αλλά αυτή η φυγή είναι αναπόφευκτη.

“The River”
The River (1980)

Ένας νεαρός ερωτεύεται την 17χρονη κοπέλα του και μαζί αποφασίζουν να ξεφύγουν από την ασφυκτική πόλη τους. Εκείνη μένει έγκυος και μέσα σε λίγες μέρες αποφασίζουν να παντρευτούν, χωρίς χαρές και πανηγύρια. Μετά από λίγο καιρό, ο νεαρός βρίσκει τον εαυτό του να δουλεύει σε ένα εργοστάσιο, να τον απειλεί η ανεργία και ο έρωτας για την γυναίκα του, τη Mary, να έχει εξαφανιστεί. Και το μόνο που του έχει απομείνει είναι οι αναμνήσεις της ανάσας της. Και τώρα τον στοιχειώνει η αποτυχία.

“The Ghost Of Tom Joad”
The Ghost Of Tom Joad (1995)

Κάποιοι περιπατητές πηγαίνουν, άγνωστο πού, να βρουν ένα καλύτερο αύριο. Δίπλα στη φωτιά, ένας από αυτούς, ο Tom λέει “Μαμά, όπου υπάρχει ένας μπάτσος που χτυπά έναν τύπο, όπου κλαίει ένα πεινασμένο νεογέννητο μωρό, οπουδήποτε παλεύουν ενάντια στο μίσος και το αίμα, όπου αγωνίζεται κάποιος για ένα μέρος να σταθεί ή για μια αξιοπρεπή δουλειά ή μια χείρα βοηθείας, όπου παλεύει κανείς για να είναι ελεύθερος, κοίτα στα μάτια τους, μαμά, και θα δεις εμένα”.

(Μόνο) 10 ιδιάζουσες πολιτικές φωνές

Woody Guthrie

Ο άνθρωπος που έγραψε το “This Land Is Your Land” έμελλε να μείνει στην μουσική ιστορία ως η πιο επιδραστική μορφή της αμερικάνικης folk τραγουδοποιίας. Οι εμπειρίες του από την ύπαιθρο στην εποχή της Μεγάλης Ύφεσης, συμπυκνώνεται συμβολικά στο σύνθημα “This Machine Kills Fascists”.

Bob Marley
Στα πρώτα βήματα της ανεξαρτησίας της η Τζαμάικα μαστιζόταν από όλες τις κοινωνικές “ασθένειες” που είχαν οι πρώην αποικίες. Ενώ η ακραία φτώχεια διαπερνούσε τον πληθυσμό ο Marley μέσα από το πρίσμα των Ρασταφάρι, εξέφρασε τις πανανθρώπινες ιδέες του για τους σκλάβους κάθε είδους, ερχόμενος και αντιμέτωπος με το θάνατο.

Gil Scott Heron

Ο ποιητής των δρόμων ήταν η φωνή των σκεπτόμενων μαύρων που αγωνίζονταν για αξιοπρέπεια. Στα μανιφέστα του οραματιζόταν την κοινωνική απελευθέρωση και με χιούμορ μέντορα κριτίκαρε ακόμα και τους συνοδοιπόρους του στη μάχη. “Revolution Will Not Be Televised” ούτως ή άλλως…

The Clash

Στον αντίποδα των Sex Pistols που κάηκαν από το θυμικό τους, οι Λονδρέζοι υπερασπίζονταν με δομημένη σκέψη την εργατική τάξη και εν συνεχεία εμβάπτισαν το punk με τις μουσικές και τις ανησυχίες των μεταναστών. Η Θάτσερ είχε έναν αξιόμαχο πολιτιστικό αντίπαλο και τα απελευθερωτικά κινήματα ένα σπουδαίο σύμμαχο.

Crass

Με τους συμβολισμούς και τη θεατρικότητα να παίζουν το πρώτο ρόλο, οι Crass σχηματοποίησαν την πιο πολιτικοποιημένη πτυχή της δεύτερης φάσης της punk αντίληψης. Δεν έμεναν στο να τραγουδήσουν τα αναρχικά τους ιδεώδη, αλλά τα ζούσαν μέσα στα κοινόβια και την αγωνιστική οικολογία. Το πραγματικό DIY.

Dead Kennedys

Το Σαν Φρανσίσκο επιβεβαίωσε την πολιτική εναλλακτικότητά του βγάζοντας την πιο “συνθηματική” μπάντα των 80΄s. Ακραίος ήχος, προβοκατόρικοι τίτλοι και στίχοι και ένα σύμβολο που ακόμα κοσμεί το αγωνιστικό punk. Ο Jello Biafra δεν έκατσε ποτέ στα αυγά του και πετάει ακόμα χολή στους πάντες.

Public Enemy

Βγαλμένοι από τις γειτονιές του Long Island οι Chuck D και Flavor Flav εκτόξευαν τις πιθανότατα πιο πολιτικοποιημένες ρίμες του hip hop. H επίκληση της αυτοδυναμίας των μαύρων σε μια Αμερική που, παρά τις νομικές εξελίξεις, ήταν ακόμα βουτηγμένη στον καθημερινό ρατσισμό, ήταν η πολιτιστική βαριοπούλα στο κεφάλι όλων: από τους αστυνομικούς μέχρι τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Manic Street Preachers

Αν η τακτική της agitprop συνέπιπτε χωροχρονικά με την έλευση των Ουαλών, τότε θα μιλούσαμε για την ιδανική περίπτωση πολιτικής κατήχησης. Η κωματώδης δημοκρατία, ο ισπανικός εμφύλιος και τα προσωπικά αδιέξοδα αναμεμιγμένα με το – συχνά ραδιοφωνικό – alternative rock θα έπρεπε να είναι η συνταγή για να περάσει στις μάζες η αντικαπιταλιστική προοπτική.

Rage Against The Machine

Οι λέξεις που φτύνονται, οι οργιαστικοί ήχοι της κιθάρας, το μπάσο που βράζει και το καταιγιστικό ρυθμικό πλαίσιο είναι το ιδανικό ηχητικό στρώμα διαμαρτυρίας που μοιάζει να φτιάχτηκε για τις μαχητικές διαδηλώσεις. Και χωρίς τις αντι-Bush εμμονές των Ministry, Ολόκληρη η μουσική κληρονομιά της Αμερικής περιλαμβάνεται, έστω και δια της τεθλασμένης, στο μοναδικό ιδίωμα τους που ακόμα συγκλονίζει.

System Of A Down

Τέσσερις γόνοι μεταναστών γαλουχούνται με την αμερικάνικη υπερβολή του θεάματος και τελικά τα παιδιά αποπειρώνται να σκοτώσουν τους ίδιους τους γονείς και μέντορές τους. Το metal μπλέκεται με τους ανατολίτικους ρυθμούς και η καταγωγή γίνεται το καθοριστικό σημείο διαφοροποίησης. Αρκεί να παλέψεις με τα τοπικά σου όπλα για ολόκληρο τον κόσμο.
του Νίκου Σβέρκου

Πηγή: SONIK


λέξεις κλειδιά:

αφήστε το σχόλιό σας

κατηγορίες